Lekarze i pielęgniarki

Ekspert wyjaśnia

Specjalnie dla Akcji informacyjnej dr med. Iwona Paradowska – Stankiewicz, konsultant krajowy w dziedzinie epidemiologii, pracownik Zakładu Epidemiologii Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PZH wyjaśnia zasady nadzoru nad ostrymi porażeniami wiotkimi (OPW) spowodowanymi przez szczepy wirusa polio oraz tryb postępowania z zachorowaniami przebiegającymi z objawami ostrych porażeń wiotkich.

Nadzór nad ostrymi porażeniami wiotkimi

Polska należy od 2002 r. do regionu oficjalnie wolnego od poliomyelitis. Ostatni przypadek tej choroby, wywołany dzikim szczepem wirusa, został odnotowany w naszym kraju w 1984 r., jednak ze względu na aktualną sytuację epidemiologiczną na świecie prowadzenie nadzoru nad ostrymi porażeniami wiotkimi jest nadal kluczowym elementem w procesie globalnej eradykacji poliomyelitis.

Zachorowanie przebiegające z objawami ostrego porażenia wiotkiego spowodowane przez szczepy wirusa polio wywodzące się z atenuowanych szczepionkowych szczepów określa się jako poliomyelitis towarzyszące szczepieniu, w skrócie VAPP (z ang. vaccine associated paralytic polio). VAPP występują przeciętnie z częstotliwością 1:750 000 dawek szczepionki OPV, najczęściej po pierwszej dawce tej szczepionki.

Definicja przypadku ostrego porażenia wiotkiego obejmuje każde porażenie, które występuje u dziecka w wieku poniżej 15 roku życia, włączając w to przypadki zespołu Guillain-Barré oraz poprzecznego zapalenia rdzenia.

Skuteczny nadzór nad ostrymi porażeniami wiotkimi (OPW) jest najbardziej czułym wskaźnikiem mającym na celu potwierdzenie lub wykluczenie występowania dzikich szczepów wirusa polio na danym terenie.

    Kontrola przypadków ostrych porażeń wiotkich zalecana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) uwzględnia:
  • zapalenia wielonerwowe w tym zespół Guillain-Barré,
  • poprzeczne zapalenie rdzenia,
  • neuropatie pourazowe,
  • inne OPW u dzieci w wieku poniżej 15 r.ż. z wyłączeniem izolowanego porażenia nerwu twarzowego.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, OPW w tym: zespół Guillaina-Barrégo u dzieci do 15 roku życia, poprzeczne zapalenie rdzenia, neuropatie pourazowe, inne OPW u dzieci w wieku poniżej 15 r.ż. z wyłączeniem izolowanego porażenia nerwu twarzowego, zachorowania podejrzane o poliomyelitis, podlegają obowiązkowemu zgłoszeniu i hospitalizacji.

Zgłoszenie powinno zostać dokonane niezwłocznie, nie później, niż w ciagu 24 godzin.

W ramach programu eradykacji poliomyelitis, OPW są zgłaszane w cotygodniowych raportach do WHO

W Polsce rocznie powinno być zgłaszanych, zgodnie z kryterium WHO, minimum 60 przypadków OPW.

Zgłaszalność przypadków ostrych porażeń wiotkich w Polsce

2010 r.
44
zgłoszone przypadki OPW
2011 r.
37
zgłoszone przypadki OPW
2012 r.
34
zgłoszone przypadki OPW
2013 r.
37
zgłoszone przypadki OPW

Działania podejmowane w ramach nadzoru nad OPW

Hospitalizacja pacjenta w wyznaczonych oddziałach szpitalnych o profilu neurologicznym.

Pobranie od chorego 2 próbek kału ważące co najmniej 8 gramów w odstępie przynajmniej 24 godzin, do 14 dni od wystąpienia objawów. Próbki kału należy zamrozić w temperaturze 20°C poniżej zera.

Niezwłoczne wysłanie próbki kału do Krajowego Ośrodka ds. Diagnostyki Zakażeń Poliowirusami (National Poilivirus Laboratory - NPL) mieszczącego się w Zakładzie Wirusologii NIZP-PZH. Proces badania próbek łącznie z ewentualną izolacją wirusów powinien zostać zakończony w przeciągu 28 dni.

Zgłoszenie przez lekarza, felczera albo kierownika szpitala podejrzenia ostrego porażenia wiotkiego do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego (PSSE) właściwego dla miejsca rozpoznania zakażenia lub choroby (z wyłączeniem izolowanego porażenia nerwu twarzowego u dzieci poniżej 15 roku życia).

Przesłanie przez WSSE zgłoszenia do Zakładu Epidemiologii NIZP-PZH
"Karta zgłoszenia ostrego porażenia wiotkiego /OPW/ lub poliomyelitis"

Zakład Epidemiologii NIZP-PZH przesyła dane z całego kraju do WHO.

Informacje dodatkowe

Wywiady zachorowań na ostre porażenia wiotkie są gromadzone i publikowane w "Raportach o przypadku OPW lub poliomyelitis" w ramach ogólnopolskiego systemu nadzoru. Raporty są sporządzane przez Wojewódzkie Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne po zakończeniu procesu diagnostyczno-terapeutycznego w oparciu o badania kontrolne w terminie od 60 do 90 dni po wystąpieniu porażeń i obejmują dane demograficzne, epidemiologiczne i kliniczne oraz wyniki badań wirusologicznych.

W celu poprawy zgłaszalności ostrych porażeń wiotkich, w ramach działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej, we wszystkich powiatach, gdzie znajdują się szpitale z oddziałami neurologii dziecięcej zostali wyznaczeni koordynatorzy, którzy są wskazani do aktywnego kontaktu ze szpitalami w celu poprawy zgłaszalności OPW. W związku z tym, w przypadku pytań lub wątpliwości, pielęgniarki mogą skontaktować się z najbliższą powiatową stacją sanitarno-epidemiologiczną w celu uzyskania stosownych informacji.

Więcej informacji o poliomyelitis