Akcja informacyjna

Wywiad z ekspertem


Prof. dr hab. n. med. Ewa Bernatowska - profesor pediatrii i immunologii klinicznej. Kierownik Oddziału i Poradni Immunologii w Klinice Immunologii, Instytut "Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka". W Poradni Immunologii konsultowane są i szczepione dzieci z grup ryzyka z całej Polski. Prof. dr hab. n. med. Ewa Bernatowska pełni funkcję konsultanta wojewódzkiego z zakresu immunologii klinicznej dla województwa mazowieckiego. Jest vice przewodniczącą Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia. W latach 1998-2006 była członkiem Światowego Komitetu Doradczego ds. Bezpieczeństwa Szczepień WHO, doradcą w rozwiązywaniu lokalnych problemów państw europejskich i pozaeuropejskich w zakresie bezpieczeństwa szczepień.
Ogólnopolski Dzień Szczepień to inicjatywa, która już szósty rok wspiera działania na rzecz idei szczepień ochronnych. Czy mogłaby Pani przybliżyć nam jej historię?
Ogólnopolski Dzień Szczepień po raz pierwszy został zorganizowany w 2009 r. jako społeczna akcja non-profit. Inicjatywa obchodów powstała dzięki współpracy trzech towarzystw lekarskich: Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Sekcji Wakcynologii, Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego oraz Polskiego Towarzystwa Wakcynologii. Partnerem instytucjonalnym i współorganizatorem obchodów Ogólnopolskiego Dnia Szczepień jest Instytut "Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka". Logistyczne zaplecze obchodów zabezpiecza Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa. Ogólnopolski Dzień Szczepień, wbrew nazwie nie jest jednodniową akcją. Każdego roku akcja edukacyjno-informacyjna rozpoczyna się w kwietniu i trwa do grudnia.
Misją organizatorów Ogólnopolskiego Dnia Szczepień jest promowanie idei szczepień ochronnych oraz poszerzenie dostępu do nowoczesnych metod profilaktyki zdrowotnej. Proszę opowiedzieć o podejmowanych w tym zakresie działaniach.
W ramach Ogólnopolskiego Dnia Szczepień prowadzone są akcje informacyjne i medialne promujące ideę szczepień, lokalnie organizowane są punkty informacyjno – konsultacyjne udzielające porad specjalistycznych w zakresie szczepień oraz akcje szczepień w wybranych placówkach medycznych.
Ponadto w realizacji obchodów, Oddziały Terenowe PTP współpracują z Regionalnymi Stacjami Sanitarno - Epidemiologicznymi, lekarzami rodzinnymi, Polskim Czerwonym Krzyżem oraz Wolontariuszami akcji. W różnych miastach organizowane są konferencje i sympozja poświęcone tematyce szczepień. Staramy się zapraszać do udziału przedstawicieli instytucji rządowych i pozarządowych, towarzystw naukowych, parlamentarzystów, lokalne władze samorządowe, osoby zaangażowane w realizację szczepień ochronnych, sponsorów i wolontariuszy, krótko mówiąc wszystkich, którzy w jakimś stopniu są zaangażowani w ten obszar zdrowia i którzy pragną działać na jego rzecz.
Każdego roku obchodom towarzyszy określone hasło. Pod jakim hasłem odbędzie się tegoroczny - VI Ogólnopolski Dzień Szczepień i jakie przedsięwzięcia będą realizowane w bieżącym roku?
Dokładamy starań, aby każdego roku hasło było zbieżne z hasłem Europejskiego Tygodnia Szczepień. Przypomnę, że promowaliśmy już obchody pod hasłem: Zdążyć przed chorobą (2009 r.), Bezpiecznie zapobiec chorobie (2010 r.), Szczepienie ochronne dobrem wszystkich obywateli UE (2011 r.), Szczepienia ratują życie, chroń swój świat – szczepiąc się (2012 r.) czy ubiegłoroczne – Zapobiegaj – Ochraniaj – Szczep. W tym roku Europejski Tydzień Szczepień będzie obchodzony w dniach 22-26 kwietnia. Celem Tygodnia w 2014 r. jest podnoszenie świadomości potrzeby i praw każdego dziecka do ochrony przed chorobami, którym można zapobiegać za pomocą szczepień ochronnych. Wydaje nam się, że hasło: Choroby zakaźne – zagrożeniem dla dzieci, dorosłych oraz osób starszych oddaje cele postawione przez inicjatorów Tygodnia i nasze. Planowane na 25 kwietnia sympozjum "Szczepienia ochronne", odbędzie się właśnie w ramach Europejskiego Tygodnia Szczepień. Pragnę dodać, że tematyka, tradycyjnie organizowanych już od trzydziestu dwóch lat sympozjów nt. Szczepień Ochronnych to nie tylko omówienie bieżących informacji dotyczących zmian w Programie Szczepień Ochronnych, ale także przedstawienie aktualnej sytuacji epidemiologicznej dotyczącej inwazyjnych chorób wywołanych przez bakterie otoczkowe, danych opracowanych przez Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego. Każdego roku informujemy o nowych, dostępnych szczepionkach, a także o rozszerzeniu wskazań dotyczących stosowania dostępnych już szczepionek. Informacje o zasadach stosowania szczepień obowiązkowych i zalecanych to stały punkt programu, ponadto zawsze mamy jeszcze czas na dyskusję i wyjaśnienie na bieżąco wątpliwości.
Szczepienia ochronne są najskuteczniejszym, opłacalnym i najbardziej bezpiecznym sposobem zapobiegania chorobom zakaźnym. Czy kształt obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych (PSO) jest wystarczającym gwarantem bezpieczeństwa w tym zakresie?
Odpowiem krótko - bezpieczeństwa zdecydowanie tak.
Natomiast czy kształt PSO jest wystarczający? Wakcynologia to niezwykle dynamicznie rozwijająca się dziedzina medycyny. Dlatego prawdopodobnie nigdy nie powiemy, że już dość i nic nie trzeba robić więcej w tym zakresie. Program Szczepień Ochronnych, w części obwiązkowej finansowany z budżetu państwa jest swego rodzaju kompromisem między chcieć a móc". Możliwości finansowe, jak wiemy są niestety ograniczone. Jednak eksperci zawsze będą postulowali i dążyli do jego modyfikacji i ulepszania.
A jeśli zmiany w PSO – to co rekomendują eksperci?
Przede wszystkim chrońmy dzieci, które ze względu na niedojrzały układ odpornościowy, są najmniej odporne, a więc najbardziej narażone na rozwój chorób zakaźnych.
Układ odporności dziecka do 2 roku życia jest na tyle niedojrzały, że choroba zakaźna może spowodować katastrofalne skutki. Do tego wszystkiego przechorowanie niektórych chorób zakaźnych, nawet o ciężkim przebiegu nie daje trwałej odporności. Małe dziecko, po przechorowaniu takich chorób zakaźnych jak: krztusiec, czy chorób wywołanych bakteriami otoczkowymi takimi jak: Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae i meningokoki powinno być zaszczepione przeciwko chorobie, na którą chorowało w najkrótszym czasie jak to jest możliwe, gdyż zachorowanie na chorobę zakaźną nie gwarantuje odporności na kolejne zachorowanie. Jak wykazują badania naukowe szczepionki zapewniają w sposób bezpieczny i kontrolowany wytworzenie pamięci immunologicznej.
Powinniśmy pamiętać, że szczepienia zalecane są w takim samym stopniu ważne jak szczepienia obowiązkowe, i powinny być równolegle z nimi realizowane. Priorytetem są szczepienia przeciw pneumokokom - to pierwsze szczepienie, jakie z listy zalecanej powinni wybrać rodzice. Szczepionkę należy podać jak najwcześniej – już od 2 miesiąca życia. Pneumokok to jeden z najgroźniejszych patogenów. Inwazyjnej Chorobie Pneumokokowej towarzyszy wysoka śmiertelność oraz wysoki procent powikłań, często nieodwracalnych. Sytuacja jest alarmująca, ponieważ pneumokoki są coraz bardziej oporne na antybiotyki. W dalszej kolejności specjaliści rekomendują szczepienia przeciw meningokokom. W Polsce i w Europie dominują grupa B oraz C. Przeciwko serotypowi C są dostępne szczepionki już dla dzieci od 2 miesiąca życia, w tym roku zarejestrowano pierwszą szczepionkę przeciwko serotypowi B. Szczepienie przeciw ospie wietrznej jest też bardzo istotne. Mimo iż powszechnie uważa się ją za niegroźną chorobę, może jednak być przyczyną poważnych powikłań.
Nastolatki to kolejna grupa szczególnie narażona na choroby zakaźne. Na tym etapie życia wzrasta liczba kontaktów z rówieśnikami w szkole, na dyskotekach, czy podczas wspólnych wyjazdów, które sprzyjają zarażeniu wieloma bakteriami. Rekomendowane jest szczepienie młodzieży przeciw meningokokom. Szczyt zachorowań notowany jest między 11 a 19 rokiem życia. Bakterie przenoszą się drogą kropelkową i wszelkie przygodne pocałunki, picie z jednej butelki, używanie tych samych sztućców, palenie tego samego papierosa, mogą im tylko ułatwić rozprzestrzenianie się. Ryzyko zakażeń pneumokokowych, to przede wszystkim zapalenia płuc u młodzieży z astmą oskrzelową, chorobami krążenia i płuc oraz z cukrzycą. Od 2013 roku skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom – PCV13 zalecana jest już we wszystkich grupach wiekowych. Kolejne szczepienie zalecane, to szczepienie przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), który jest szeroko rozpowszechniony. Przewlekłe zakażenie może doprowadzić do zmian przednowotworowych oraz raka szyjki macicy, który jest trzecim co do częstości rozpoznawanym nowotworem u kobiet w Polsce. Szczepionka będzie najbardziej skuteczna, gdy zostanie podana dziewczętom w 9-11 roku życia. Wreszcie szczepienie przeciwko krztuścowi (koklusz). To choroba szczególnie niebezpieczny dla noworodków i niemowląt. Źródłem zakażenia może być nie w pełni zaszczepione rodzeństwo oraz osoby dorosłe. Dlatego aktualnie zaleca się szczepienia przeciw krztuścowi młodzieży i dorosłym, co 10 lat.
Nie zapominajmy o osobach starszych. Tu szczepienia są niezwykle ważne, co ma związek z powolnym „wyczerpywaniem się” układu odporności organizmu. Ta grupa znacznie częściej niż młodsi mogą zachorować na groźne zakażenia, a śmiertelność w tej grupie jest znacznie wyższa, co wykazano w przypadku zakażeń pneumokokowych, które są najczęstrzą przyczyną pozaszpitalnych zakażeń płuc. Dlatego osoby starsze powinny szczepić się przede wszystkim przeciwko pneumokokom, które są równie niebezpieczne dla dzieci jak i dla osób starszych. Dodam, że śmiertelność z powodu chorób wywołanych przez pneumokoki jest największa właśnie wśród osób starszych powyżej 65. roku życia. Dzieje się tak dlatego, że w tej grupie najczęściej mamy do czynienia z obecnością chorób współtowarzyszących (choroby płuc, układu krążenia), które są dodatkowym obciążeniem i zwiększają prawdopodobieństwo niepomyślnego rokowania. Dlatego w tej grupie osób starszych zalecana jest szczepionka skoniugowana PCV13, dająca długotrwałą odporność a szczepionka polisacharydowa PPCV23 może być podana po 2 miesiącach po niej, jednak indukuje znacznie krótszą odporność niż szczepionka PCV13. Warto się szczepić, gdy skończy się 50 lat, tym bardziej, że dostępne szczepionki koniugowane, dają długotrwałą odporność. Jeśli chodzi o szczepienie przeciw krztuścowi musimy pamiętać, że osoby dorosłe i seniorzy mogą być źródłem zakażenia dla otoczenia, szczególnie dla niemowląt. Chroniąc siebie, chronimy naszych bliskich. Wreszcie, niezwykle ważne – szczepienie przeciwko grypie sezonowej. Coroczne szczepienia przeciwko grypie nie tylko chronią przed infekcją, ale jednocześnie pobudzają układ odpornościowy organizmu do skuteczniejszego działania. Najczęstszymi powikłaniami grypy są zapalenia oskrzeli i zapalenia płuc. Do częstych następstw należą również zapalenie ucha i zatok. Na ciężki przebieg i poważne powikłania najbardziej narażone są osoby cierpiące na choroby przewlekłe układów: sercowo-naczyniowego, oddechowego, a także z chorobami wątroby, nerek i cukrzycą.
Profilaktyka chorób zakaźnych jest ważna i potrzebna w każdym wieku.
Podsumowując. Pani Profesor, prewencja opłaca się najbardziej, a jednak wciąż podnoszą się głosy przeciwników szczepień. Dlaczego?
Dlatego, że szczepienia ochronne są bardzo specyficzną formą profilaktyki, gdyż zazwyczaj wykonuje się je u osób w pełni zdrowych, w dodatku, w większości u dzieci. Czasami szczepienia wywołują odczyny poszczepienne, co może wzbudzać niepokój rodziców i opiekunów. Jest jeszcze jeden aspekt – szczepienia okazały się bardzo skuteczne, są sukcesem nowoczesnej medycyny, a skutkiem ich sukcesu jest swego rodzaju amnezja społeczna w zakresie niebezpieczeństwa jakie niosą choroby zakaźne. Ponadto szerzy się obecnie tzw. „moda na nieszczepienie”. Nikt już nie chce pamiętać dotkliwych i dramatycznych w skutkach epidemii chorób zakaźnych. Zatem nie ma choroby - szczepienia są zbędne. Niestety, to proste rozumowanie – jest jednak z gruntu fałszywe i może okazać się bardzo niebezpieczne. Przypomnę epidemię odry w Wielkiej Brytanii w 2009 r. Moda na nieszczepienie, może być bardzo niebezpieczna dla naszego zdrowia i kosztowna. Stanowczo odradzam.
Zachęcam natomiast – Zaszczepmy w sobie chęć szczepienia!
Dziękuję za rozmowę.
Zaproszenie na Sympozjum 25 kwietnia 2014 r.
Więcej informacji na temat Ogólnopolskiego Dnia Szczepień